Sistemli olmak ne anlama gelir ?

Tolga

Global Mod
Global Mod
Sistemli olmayı öğrenmek isteyen bir kişi bu bilgiden nasıl yararlanabilir?

Öncelikle aynı anda çok sayıda davranışı değiştirmeye çalışmak yerine küçük bir davranış seçebilir. Örneğin her sabah yapılacak işleri beş dakika içinde gözden geçirmek, akşam tamamlanan görevleri işaretlemek veya haftada bir kez ilerlemeyi değerlendirmek başlangıç için yeterli olabilir.

İkinci olarak davranışın gerçekleşmesini kolaylaştıran çevresel düzenlemeler yapılabilir. Çalışma alanını hazırlamak, gerekli malzemeleri önceden bir araya getirmek veya dikkat dağıtıcı bildirimleri kapatmak, yalnızca iradeye dayanma ihtiyacını azaltabilir.

Üçüncü olarak sistem düzenli aralıklarla gözden geçirilmelidir. Bir davranış sürekli aksıyorsa sorun mutlaka kişinin isteksizliği değildir. Hedef fazla büyük, zamanlama uygun olmayan veya yöntem gerçek yaşam koşullarıyla uyumsuz olabilir.

Bu açıdan sistemlilik, kendini sürekli zorlamak yerine davranışın gerçekleşmesini kolaylaştıran koşulları tasarlama becerisi olarak da değerlendirilebilir.

5. Sistemli Düşünmek ile Sistematik Araştırma Arasındaki Bağ

Sistemli olmak, bilimsel araştırmanın da temel özelliklerinden biridir. Bilim insanları bir soruya cevap ararken yalnızca kişisel izlenimlerine dayanmaz; araştırma sorusunu tanımlar, uygun yöntem seçer, veri toplar, bulguları analiz eder ve sonuçlarını eleştiriye açık biçimde sunar.

Bu sürecin en önemli özelliklerinden biri, sonucun önceden kesin olarak kabul edilmemesidir. Bilimsel düşünme, mevcut açıklamaları destekleyen kanıtları aradığı kadar, bu açıklamaları yanlışlayabilecek bulgulara da açık olmayı gerektirir.

Örneğin "Sistemli çalışan öğrenciler daha başarılıdır" iddiasını ele alalım. İlk bakışta mantıklı görünen bu iddiayı doğrulamak için yalnızca başarılı öğrencilerin çalışma programlarını incelemek yeterli değildir. Başarı düzeyi farklı öğrencilerden veri toplamak, sistemlilik kavramını ölçülebilir biçimde tanımlamak ve başka değişkenleri dikkate almak gerekir.

Araştırmacılar bu soruyu farklı yöntemlerle inceleyebilir:

- Kesitsel araştırma: Belirli bir zamanda öğrencilerin planlama alışkanlıkları ile başarı düzeyleri arasındaki ilişki ölçülür. Bu yöntem ilişkiyi gösterebilir ancak tek başına neden-sonuç ilişkisini kanıtlayamaz.

- Boylamsal araştırma: Öğrenciler belirli bir süre boyunca izlenir. Böylece çalışma alışkanlıklarındaki değişimler ile sonraki başarıları arasındaki ilişkiler incelenebilir.

- Deneysel araştırma: Katılımcılar uygun koşullarda farklı çalışma yöntemlerine atanır ve sonuçlar karşılaştırılır. Rastgele atama ve diğer değişkenlerin kontrolü, nedensel çıkarımları güçlendirebilir.

- Nitel araştırma: Görüşmeler ve gözlemler aracılığıyla insanların planlarını nasıl oluşturdukları, neden uygulayamadıkları ve çevrelerinden nasıl etkilendikleri araştırılır.

Bu yöntemlerin her birinin güçlü ve sınırlı yönleri vardır. Örneğin anketler çok sayıda katılımcıdan veri sağlayabilir ancak kişilerin kendi davranışlarını hatalı hatırlama veya olduğundan farklı bildirme ihtimali bulunur. Görüşmeler deneyimleri daha derinlemesine anlamaya yardımcı olabilir ancak sonuçların bütün topluma genellenmesi her zaman mümkün değildir.

Dolayısıyla sistemli düşünmek, yalnızca çok sayıda veri toplamak değildir. Doğru soruyu sormak, verinin nasıl üretildiğini anlamak, ölçüm hatalarını dikkate almak ve ulaşılan sonucun hangi koşullarda geçerli olduğunu değerlendirmek de bu yaklaşımın parçalarıdır.

6. Veri Odaklı ve Empati Temelli Yaklaşımlar: Cinsiyet Kalıplarının Ötesinde

Sistemlilik konusunu tartışırken insanların farklı düşünme biçimlerini ele almak yararlıdır. Bazı kişiler sayısal verilerden, ölçülebilir hedeflerden ve analitik karşılaştırmalardan hareket ederken bazıları kişiler arası ilişkileri, duygusal etkileri ve toplumsal koşulları öncelikli olarak değerlendirebilir. Bu farklılıklar, sistem kurma biçimlerini de etkileyebilir.

Ancak veri odaklı düşünmeyi erkeklere, empatiyi ve sosyal duyarlılığı kadınlara özgü özellikler olarak sunmak bilimsel açıdan doğru değildir. Bu tür genellemeler, bireysel farklılıkları ve toplumsal koşulları göz ardı ederek cinsiyet kalıplarını güçlendirebilir.

Hyde'ın American Psychologist dergisinde yayımlanan cinsiyet benzerlikleri hipotezi üzerine çalışması, kadınlar ve erkekler arasındaki psikolojik farklılıkların her alanda büyük ve değişmez olmadığını tartışmaktadır. Bulgular, birçok psikolojik değişkende cinsiyetlerin birbirine benzediğini, bazı farklılıkların ise değişkenin niteliğine ve incelenen bağlama bağlı olduğunu değerlendirmek gerektiğini ortaya koyar.

Kaynak: Hyde, J. S. (2005). The Gender Similarities Hypothesis. American Psychologist, 60(6), 581–592. https://doi.org/10.1037/0003-066X.60.6.581

Bu nedenle sistemli davranmayı iki farklı bakış açısının tamamlayıcılığı üzerinden düşünmek daha açıklayıcıdır.

Veri odaklı yaklaşım, örneğin bir iş yerinde hangi görevlerin geciktiğini, hangi süreçlerin zaman kaybettirdiğini ve kaynakların nerede verimsiz kullanıldığını gösterebilir. Bunun için tamamlanma süreleri, hata oranları, maliyetler ve iş yükü gibi ölçümler kullanılabilir.

Empati temelli yaklaşım ise bu sonuçların arkasındaki insan deneyimini anlamaya yardımcı olur. Görevlerin gecikmesinin nedeni yetersiz planlama olabileceği gibi belirsiz sorumluluklar, aşırı iş yükü, iletişim sorunları veya çalışanların destek eksikliği de olabilir.

Yalnızca sayılara odaklanan bir yönetici, üretkenlik ölçümlerini iyileştirirken çalışanların tükenmişliğini gözden kaçırabilir. Yalnızca iyi niyetli ilişkilere odaklanan bir yönetici ise sorunların hangi süreçlerden kaynaklandığını belirlemekte zorlanabilir. Her iki durumda da sistem eksik kalır.

Daha güçlü bir yaklaşım, nicel veriler ile nitel gözlemleri birlikte değerlendirmektir. Örneğin çalışan memnuniyeti anketleri, görev tamamlama süreleriyle birlikte incelenebilir; sayısal sonuçlar çalışan görüşmeleriyle açıklığa kavuşturulabilir. Böylece hem performans hem de insan üzerindeki etkiler dikkate alınır.

Burada önemli olan, insanların cinsiyetlerinden hareketle nasıl düşüneceklerini varsaymak değil, her bireyin katkı sağlayabileceği farklı bilgi ve deneyim türlerine alan açmaktır. Analitik düşünme ile empati birbirinin karşıtı değildir. Birlikte kullanıldıklarında daha adil, uygulanabilir ve sürdürülebilir sistemlerin kurulmasına yardımcı olabilirler.

7. Sistemli Olmanın Sosyal ve Çevresel Boyutu

Bir kişinin ne kadar sistemli davranabildiği, içinde bulunduğu sosyal çevreden bağımsız değildir. Aile sorumlulukları, ekonomik koşullar, iş yerindeki yönetim anlayışı, eğitim olanakları ve fiziksel çevre, plan yapma ve bu planı uygulama kapasitesini etkileyebilir.

Örneğin aynı sınava hazırlanan iki öğrenciyi düşünelim. Öğrencilerden biri sessiz bir çalışma odasına, düzenli internet bağlantısına ve yeterli boş zamana sahip olabilir. Diğeri ise kalabalık bir evde çalışmak, kardeşleriyle ilgilenmek veya uzun saatler boyunca çalışmak zorunda kalabilir. Her ikisinden de aynı çalışma düzenini beklemek, aralarındaki koşul farklılıklarını görmezden gelmek anlamına gelir.

Bu noktada sistemlilik, kişisel planlama becerisinin yanında çevresel düzenlemeyi de içermelidir. Uygun çalışma alanı oluşturmak, sorumlulukları paylaşmak, görevleri açık biçimde tanımlamak ve gerçekçi zaman aralıkları belirlemek, sistemin işleyişini kolaylaştırabilir.

Bronfenbrenner'in ekolojik sistemler yaklaşımı, bireysel gelişimi kişinin içinde bulunduğu yakın çevre ve daha geniş toplumsal yapılarla ilişkili olarak ele alır. Bu yaklaşım, insan davranışını yalnızca kişisel özelliklerle açıklamanın sınırlı kalabileceğini anlamak açısından önemlidir.
 
Üst