Sekenât ne demek ?

Deniz

Global Mod
Global Mod
Sekenât Ne Demek? Kelimenin Anlamı, Kökeni ve “Sekînet” ile Farkı

Bu kelimeyle ilk karşılaştığımda benim de dikkatimi çeken şey, “sekenât”ın günlük Türkçede artık pek kullanılmamasına rağmen Osmanlıca metinlerde ve özellikle “harekât ü sekenât” gibi kalıplarda oldukça belirgin bir yere sahip olmasıydı. Üstelik “sekenât”, “sekînet”, “sükûn”, “mesken” ve “sâkin” gibi birbirine benzeyen kelimeler aynı kök çevresinde buluştuğu için, anlamların birbirine karıştırılması çok kolay. Biraz dilbilim, biraz klasik sözlük ve biraz da Kur’an terminolojisi üzerinden bakınca konu oldukça ilginç hale geliyor.

Bu nedenle “sekenât ne demek?” sorusunu yalnızca “durmak” şeklinde cevaplamak yerine, kelimenin Arapça kökenini, Osmanlı Türkçesindeki kullanımını, sekînet kavramıyla ilişkisini ve modern psikolojik anlamlarla neden birebir özdeşleştirilmemesi gerektiğini incelemek daha açıklayıcı olacaktır.

Sekenât Kelimesinin Temel Anlamı Nedir?

Sekenât (سكنات), Arapça kökenli bir kelimedir ve klasik sözlüklerde esas olarak durmalar, duruşlar, hareketsizlikler, sakinleşme veya bir hareketin kesilmesi anlamlarıyla açıklanır. Osmanlıca sözlüklerde de “sekenât”ın “sekne” kelimesinin çoğulu olduğu ve “durma, duruş” anlamına geldiği belirtilmektedir. Özellikle “harekât ü sekenât” tamlaması, “hareketler ve duruşlar” anlamından hareketle kişinin davranışları, tutumları ve hareket tarzı anlamında kullanılmıştır. Cudi Sözlük+1

Buradaki önemli nokta şudur: “sekenât” kelimesi doğrudan modern Türkçedeki “huzur” veya “iç huzuru” anlamına gelmez. Temel anlam alanı hareketin karşıtı olan durma, sakinleşme ve sükûnet etrafında şekillenir.

Kelimenin kökü s-k-n (س-ك-ن) çevresinde şekillenir. Aynı kök ailesinde “sükûn”, “sâkin”, “mesken” ve “sekînet” gibi farklı kelimeler bulunur. Ancak aynı kökten türemiş olmaları, bu kelimelerin cümle içinde tamamen aynı anlama geldiği anlamına gelmez.

Bu ayrım özellikle dini metinleri incelerken önemlidir.

Sekenât ile Sekînet Aynı Şey mi?

Burada en sık karşılaşılan karışıklık “sekenât” ile “sekînet”in birbirine eşit kabul edilmesidir.

Sekenât, daha çok “duruşlar, durmalar, hareketsizlikler” gibi çoğul bir anlam taşırken sekînet (سَكِينَة) İslami terminolojide çok daha özel bir kavramdır.

Sekînet, Kur’an'da özellikle huzur, sükûnet, gönül yatışması ve güven duygusu bağlamında kullanılır. Fetih Suresi 4. ayette Allah'ın müminlerin kalplerine sekînet indirmesinden söz edilir. Akademik İslami çalışmalar da sekîneti, içsel dinginlik ve ruhsal sükûnetle ilişkili bir kavram olarak ele almaktadır. MDPI+1

Dolayısıyla basit bir ayrım yaparsak:

- Sekenât: Durmalar, duruşlar, hareketsizlikler.

- Sükûn: Sakin olma, durulma, hareketsizlik.

- Sâkin: Sakin, yerleşmiş veya ikamet eden.

- Mesken: Yerleşilen, oturulan yer.

- Sekînet: Özellikle dini terminolojide ilahi kaynaklı huzur, güven ve gönül sükûneti.

Bu kelimeler arasında etimolojik bir bağ vardır; fakat anlamları bağlama göre farklılaşır.

“Harekât ü Sekenât” Ne Anlama Gelir?

Sekenât kelimesinin Türkçe tarihindeki en bilinen kullanımlarından biri “harekât ü sekenât” ifadesidir.

Buradaki “harekât”, hareketler; “sekenât” ise duruşlar veya hareket etmeme biçimleri anlamındadır. Birlikte kullanıldığında ifade, insanın yalnızca yaptığı hareketleri değil, genel davranış ve tavırlarını da anlatabilecek şekilde genişlemiştir.

Bu açıdan eski metinlerde bir kişinin “harekât ü sekenâtı” denildiğinde yalnızca yürüyüşünden veya fiziksel hareketlerinden bahsedilmesi gerekmeyebilir. Kişinin davranış biçimi, tavrı, hareketleri ve genel tutumu kastedilebilir.

Dilbilim açısından bu durum oldukça öğreticidir. Çünkü kelimelerin anlamları yalnızca sözlük maddelerinden değil, birlikte kullanıldıkları kelimelerden ve tarihsel bağlamdan da anlaşılır.

Bu nedenle eski bir metinde “sekenât” gördüğümüzde önce cümlenin tamamına bakmak gerekir.

Sekînet Kavramının Bilimsel Açıdan İncelenmesi Mümkün mü?

Burada farklı bilgi alanlarını birbirine karıştırmamak gerekiyor.

Sekînet, öncelikle dini ve teolojik bir kavramdır. Bununla birlikte psikoloji ve nörobilim, insanların huzur, sakinlik, güven ve stres azalması gibi deneyimlerini ampirik yöntemlerle inceleyebilir. Ancak bilimsel olarak ölçülen “sakinlik” ile Kur'an'daki “sekînet” kavramını tamamen aynı değişken kabul etmek metodolojik açıdan doğru değildir.

Örneğin psikolojik araştırmalarda öz-bildirim ölçekleri, davranışsal ölçümler, fizyolojik göstergeler ve nörogörüntüleme yöntemleri kullanılabilir. Bir araştırmacı kalp ritmi, stres göstergeleri veya öznel kaygı düzeyindeki değişimleri ölçebilir. Fakat bu ölçümler tek başına metafizik veya teolojik bir kavramın varlığını kanıtlamaz.

İslami psikoloji üzerine yapılan akademik çalışmalarda da sekînet; rıza, itmi'nan ve iç huzuru gibi kavramlarla birlikte ele alınmaktadır. Zuleyha Keskin'in çalışması, İslami gelenekte iç huzuru kavramını incelerken sekînet ve itmi'nan arasındaki ilişkileri özellikle tartışmaktadır. Charles Sturt University Research Output+1

Bu nedenle bilimsel yaklaşımın en sağlıklı yolu şudur: Dini kavramı kendi bağlamında açıklamak, psikolojik karşılıklarını ise ayrıca ve ölçülebilir değişkenler üzerinden incelemek.

Araştırma Yöntemleri Bize Ne Söylüyor?

Bu konuda güvenilir bir araştırma yapmak isteyen birinin önce yöntem seçimini netleştirmesi gerekir.

Kelimenin anlamını araştırmak için etimolojik ve sözlükbilimsel yöntem kullanılabilir. Bunun için klasik Arapça sözlükler, Osmanlıca sözlükler, Kur'an'daki kullanım örnekleri ve tarihsel metinler karşılaştırılır.

Sekînetin psikolojik boyutunu araştırmak için ise sistematik literatür taraması, meta-analiz, deneysel çalışmalar veya nitel görüşmeler kullanılabilir.

Örneğin meta-analiz, tek bir araştırmanın sonucuna güvenmek yerine çok sayıda araştırmanın sonuçlarını istatistiksel olarak bir araya getirir. Empati konusunda yapılan geniş bir meta-analizde 179.546 katılımcıyı kapsayan 175 çalışma ve 186 bağımsız etki büyüklüğü değerlendirilmiştir. Araştırmacılar veriler arasındaki farklılıkları dikkate almak için rastgele etkiler modelini kullanmıştır. DevPsy
 
Üst